به رأى معصوم عليه السّلام پيدا شود ، اين اجماع منقول حجّت است ، زيرا نازل منزله اخبار از حس مىباشد ، و اگر حدس ظنى پديد آيد و اجماعى را نقل كند كه از راه قانون لطف ، نسبت به رأى معصوم عليه السّلام قطع حاصل شود ، چنين اجماع منقولى اعتبار ندارد . در مسئله ، ديدگاه‌هاى ديگرى نيز وجود دارد كه با مبانى معتقدان به حجيت اجماع محصل ، مناسبت دارد ؛ براى نمونه ، « شهيد صدر » اجماع منقول را به هيچ وجه حجت نمىداند ، زيرا نظر امام عليه السّلام از طريق حدس و اجتهاد به دست مىآيد . البته كشف اتفاق علما در مسئله ، حسى است و تنها همان حجت است . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 392 . بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 75 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 149 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 384 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 331 . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 180 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 88 . فاضل تونى ، عبد اللّه بن محمد ، الوافية فى اصول الفقه ، ص 81 و 155 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 214 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 107 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 157 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 10 ، ص 291 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 244 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 173 . حجيت احتياط شرعى صحّت استناد و احتجاج به احتياط شرعى حجيت احتياط شرعى ، به معناى درستى استناد به احتياط شرعى ميان خداوند و بندگان است ، زيرا بعد از اقامه ادله شرعى بر لزوم احتياط براى دست‌يابى به حكم واقعى و كفايت امتثال اجمالى ، شارع مىتواند به اين اصل عملى استناد كند و به صورت جدّى ، عمل كردن به آن را از عبد بخواهد ، عبد نيز مىتواند در صورت امتثال اجمالى ( احتياط ) در مقابل مولا به برائت ذمه خود از وظيفه‌اى كه برعهده‌اش بوده است استدلال كند ؛ به بيان ديگر ، نتيجه حجيت احتياط شرعى توجه قطعى تكليف به عبد است ، همچنان كه اگر عبد به آن عمل نمايد در مقابل مولا عذر خواهد داشت . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 75 . فضلى ، عبد الهادى ، مبادى اصول الفقه ، ص ( 125 - 124 ) . حجيت احتياط عقلى صحّت استناد و احتجاج به احتياط عقلى حجيت احتياط عقلى ، به معناى منجّزيت و معذّريت ناشى از اقامه ادله عقلى بر لزوم احتياط در موارد شك در مكلف به است ، به‌گونه‌اى كه بعد از اقامه ادله عقلى بر اثبات حكم عقل به لزوم احتياط در موارد شك در مكلف به ، احتياط بر مكلف منجّز شده و در مقابل مولا نيز معذّر است ؛ يعنى اگر كسى با اجراى اصل احتياط پى برد كه عقل در موردى به احتياط ، حكم مىنمايد ، بايد احتياط كند و تكليف بر او منجز مىگردد . نكته : دليل بر اصل احتياط عقلى ، قاعده « دفع ضرر » يا قاعده « اشتغال ذمه » است ؛ به اين معنا كه عقل به لزوم دفع ضرر محتمل حكم مىكند ؛ بنابراين ، هرگاه در انجام كارى ، ضرر اخروى احتمال داده شود ، عقل به احتياط حكم مىكند . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ج 2 ، 1 ، ص 74 . حجيت استحسان صحّت استناد و احتجاج به استحسان حجيت استحسان ، به معناى صحت تمسك به آن به عنوان منبعى براى استنباط احكام شرعى است . در مورد حجيت يا عدم حجيت استحسان ، اختلاف وجود دارد ؛ فرقه‌هاى حنفى ، مالكى و حنبلى آن را حجت مىدانند ، ولى شيعه ، شافعى و ظاهرى ، سخت با آن مخالف بوده و آن را حجت نمىدانند . براى اثبات حجيت استحسان به ادله نقلى و عقلى زير استناد شده است : 1 . آيه وَ اتَّبِعُوا أَحْسَنَ ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ ؛ « از نيكوترين چيزى كه از طرف پروردگارتان بر شما فرود مىآيد ، پيروى كنيد » . « 1 » 2 . آيه فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ ؛ « بشارت ده بندگان مرا ، آنان كه تمام گفتارها را مىشنوند و از بهترين آنها پيروى مىكنند » ؛ « 2 » 3 . حديث « ابن مسعود » كه گفته است : « ما رءاه المسلمون حسنا فهو عند اللّه حسن » ؛ « آنچه را كه مسلمانان نيك شمارند ، نزد خداوند نيز پسنديده است » ؛ 4 . آيه ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » ؛ « خداوند براى شما در دين حرجى قرار نداده است » ؛ « 3 » 5 . آيه يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ ؛ « خداوند براى شما راحتى و آسانى را مىخواهد و سختى را نمىخواهد » ؛ « 4 » 6 . اجماع ؛ به اين بيان كه در اجاره بايد عوض و معوض معلوم باشد ، و مسلمانان اتفاق دارند كه علم به مدت توقف در

--> ( 1 ) . زمر ( 39 ) ، آيه 55 . ( 2 ) . زمر ( 39 ) ، آيه 18 . ( 3 ) . حج ( 22 ) ، آيه 78 . ( 4 ) . بقرة ( 2 ) ، آيه 185 .